Gösteriler 25 ilde 60 şehre yayıldı; rejim büyüyen halk hareketini bastırmakta zorlanırken internet erişimi kısıtlandı
İran'da hükûmet karşıtı protestolar sekizinci gününe girerken, göstericiler en az 16 kişinin hayatını kaybettiği ve yüzlerce kişinin gözaltına alındığı sert müdahalelere rağmen sokaklara çıkmaya devam ediyor.
Ölümcül Baskıya Rağmen Direniş Sürüyor
Tahran'ın emekçi semtlerinden Fars, Mazenderan ve İlam illerindeki taşra şehirlerine kadar İranlılar, doğrudan Dini Lider Ali Hamaney'i hedef alan sloganlarla sokakları doldurdu. Protestolardan sızan videolarda kalabalıkların "Bu yıl kan yılı, Seyyid Ali devrilecek" ve "Diktatöre ölüm" sloganları attığı görülüyor.
İnsan hakları örgütü Hana'nın raporuna göre, olayların başladığı ilk yedi günde 25 ildeki 60 şehirde en az 174 noktada protesto veya grev yaşandı. Bu süreçte en az 582 kişi gözaltına alındı; dikkat çekici şekilde 18 yaş altı gençlerin tutuklanmasında belirgin bir artış gözlemlendi.
Melekşahi'de Kan Aktı
En kanlı çatışma cumartesi günü İlam ilinin Melekşahi ilçesinde yaşandı. Güvenlik güçlerinin göstericilere doğrudan ateş açması sonucu en az 4 kişi hayatını kaybetti, yaklaşık 30 kişi yaralandı. Hayatını kaybedenler—Rıza Azimzade, Fars Ağamohammedi, Mehdi İmamipor ve Latif Kerimi—pazar günü düzenlenen kalabalık cenaze töreninde defnedildi. Törendeki kalabalık "Kardeşimi öldüreni öldüreceğim" sloganları attı.
Siyasi mahkum Ahmedrıza Hairi'nin aktardığına göre, yerel Devrim Muhafızları komutanı bizzat makineli tüfeğin başına geçerek ateşi başlattı. Güvenlik güçlerinin ardından yerel hastaneyi bastığı da bildirildi.
Hayatını kaybedenlerden Latif Kerimi'nin emekli bir Devrim Muhafızları mensubu olduğu ve göstericilere katılarak açılan ateşi durdurmaya çalışırken vurulduğu öğrenildi.
İnternet Karartması Uygulandı
Protestolar yoğunlaştıkça İran hükûmeti ülke genelinde hedefli internet kesintileri uygulamaya başladı. Kirmanşah, Dezful, Meşhed, Şiraz ve Tahran'ın bazı bölgelerinde vatandaşlar neredeyse tamamen bağlantısız kaldıklarını bildirdi.
Yoğun gösterilerin yaşandığı Hemedan'ın Esedabad şehrinden bir vatandaş, "Tek bir kısa mesaj göndermek için bile saatlerce uğraşmak zorunda kaldık" dedi.
İşçi Sendikaları ve Sivil Toplum Harekete Katıldı
Önemli bir gelişme olarak işçi sendikaları, emekli dernekleri ve sivil toplum kuruluşları ortak bir bildiri yayımlayarak ayaklanmayla dayanışma içinde olduklarını ilan etti. Bildiride İran'ın "çağdaş tarihinin en belirleyici anlarından birinde" bulunduğu vurgulandı ve protestoların şehir merkezlerine taşınması çağrısında bulunuldu.
Petrol Sözleşmeli İşçileri Protestoları Örgütleme Konseyi ve Hemşireler Protestoları Koordinasyon Konseyi gibi kuruluşların imzasını taşıyan bildiride mevcut hareketin 2022'deki "Kadın, Yaşam, Özgürlük" ayaklanmasının devamı olduğu belirtildi.
Bildiride "Yarım kalan devrim başarıya ulaşana kadar durmayacağız" ifadesi yer aldı.
Çarşılar Kepenk Kapattı
Birçok şehirde esnaf, pazar günü dükkanlarını açmayarak protestolara katıldı. Tahran'ın Mevlevi çarşısı ve Alaeddin Pasajı'nın yanı sıra Mervdeşt, Neyriz ve Kazerun'da da grevler yaşandı.
Güvenlik güçleri Tahran'daki Alaeddin Pasajı'nda esnaflara biber gazıyla müdahale etti ve kalabalıkla çatıştı. Videolar, görevlilerin işyeri sahiplerini dükkanlarını açmaya zorlamak için vitrin camlarını kırdığını gösteriyor.
Üniversiteler Uzaktan Eğitime Geçti
Prestijli Tahran Üniversitesi ve Terbiyat-i Modares Üniversitesi dahil birçok üniversite, dönem sonuna kadar derslerin çevrimiçi yapılacağını duyurdu. Hafta boyunca 18 üniversitede öğrenci protestoları belgelendi.
Uluslararası Tepkiler Artıyor
Yurt dışındaki İranlılar Londra, Hamburg, Berlin, Toronto, Washington ve Dublin'de dayanışma gösterileri düzenledi. Londra'daki göstericiler "Bu son savaş, Pehlevi geri dönecek" sloganları attı—birçok protestocunun geri dönüşünü talep ettiği Veliaht Prens Rıza Pehlevi'ye yapılan bir atıf.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu göstericilere destek vererek "İran halkının kaderini kendi eline aldığı bir anda bulunuyor olmamız çok muhtemel" dedi.
Fransa Dışişleri Bakanlığı, İran makamlarından gösterici ölümleri konusunda tam şeffaflık istedi ve Tahran'ı ifade ve toplanma özgürlüğüne ilişkin uluslararası yükümlülüklerine uymaya çağırdı.
Sporculardan Destek
Protestolar İranlı sporculardan da kayda değer destek gördü. İran Milli Futbol Takımı kaptanı Alireza Cihanbahş, Instagram hesabından "Halkımıza dayatılan son derece zor yaşam koşullarını ve ekonomik baskıyı" gözlemlediğini paylaştı.
Cihanbahş şunları yazdı: "Bu kadar sermayeye ve yeteneğe sahip bir ülke, asil ve onurlu bir halk... Tüm bunlar yönetim zayıflığının, kayırmacılığın ve zimmete para geçirmenin sonucu. Bunlar halkın sofrasını daralttı ve bu toprakların gençlerinin hayallerini yok etti."
Rejimin Yanıtı: Baskı ve Rüşvet
İslam Cumhuriyeti, şiddetli baskıyı ekonomik yatıştırma önlemleriyle birleştiren ikili bir strateji izliyor görünüyor. Güvenlik güçleri göstericilere karşı öldürücü güç kullanırken, hükûmet vatandaşlara dört milyon tumanlık destek dağıtacağını açıkladı—analistlerin huzursuzluğu bastırmaya yönelik bir rüşvet girişimi olarak nitelendirdiği bir hamle.
Bu arada Tahran'ın Filistin Meydanı'nda Amerikan ve İsrail askerlerini tehdit eden yeni bir propaganda panosu ortaya çıktı. Panoda tabutlar sergileniyor ve İbranice ile İngilizce "Askerlerinize dikkat edin" yazıyor.
27 Aralık'ta başlayan protestolar, 2022 ayaklanmasından bu yana İslam Cumhuriyeti'nin karşılaştığı en ciddi meydan okumayı oluşturuyor. Hamaney'in devrilmesini ve Pehlevi monarşisinin geri dönüşünü açıkça talep eden sloganlarla göstericiler, ekonomik şikayetlerin çok ötesinde köklü bir rejim değişikliği istediklerinin sinyalini veriyor.
The Levant Files'ın kayıplarla ilgili bağımsız doğrulama çalışmaları devam etmekte olup, bazı kaynaklar ölü sayısını doğrulanan 16'nın üzerinde bildirmektedir.
Photo: Iran International