اوجگیری ناآرامیهای زمستانی ایران: پیوند تعطیلی بازار و اعتراضات دانشجویی همزمان با پیشنهاد گفتگوی دولت
Please note that the Persian service of TLf is currently in a beta phase. We have launched this initiative with the support of our followers, volunteers, and AI technology. Please keep in mind that during this first phase, the Persian text may contain slight phrasing or translation errors. We aim to launch a fully professional Persian service in the near future.
لطفاً توجه داشته باشید که بخش فارسی TLf در حال حاضر در مرحله بتا قرار دارد. ما این ابتکار را با همراهی دنبالکنندگان، داوطلبان و با کمک فناوری هوش مصنوعی راهاندازی کردهایم. لطفاً در نظر داشته باشید که در این مرحله نخست، متن فارسی ممکن است حاوی برخی ناهماهنگیها در نگارش یا خطاهای جزئی در ترجمه باشد. هدف ما این است که در آینده نزدیک، یک بخش فارسی کاملاً حرفهای راهاندازی کنیم.
تحولات کلیدی (۲۴ ساعت گذشته)
• گسترش دامنه اعتراضات به دانشگاهها: رسانههای نیمهرسمی گزارش دادند که صدها دانشجو در چندین دانشگاه، از جمله چند دانشگاه در تهران، دست به اعتراض زدند و فعالیتهای مشابهی در سایر شهرها نیز گزارش شده است.
• تغییر لحن دولت به سمت تنشزدایی مدیریتشده: مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، اعلام کرد که به وزیر کشور دستور داده تا شنوای «خواستههای مشروع» معترضان باشد و مقامات درباره ایجاد سازوکاری برای گفتگو صحبت کردند.
• فشار اقتصادی، همچنان منشأ اصلی: گزارشها بر سقوط شدید ارزش ریال، تورم بالا و بلاتکلیفی تجار تأکید دارند؛ شرایطی که تجارت عادی را دشوار کرده و منجر به تعطیلی مغازهها و اعتصاب شده است.
• تداوم حضور سنگین امنیتی: روزنامهنگاران و رسانهها از استقرار پلیس ضدشورش در مناطق کلیدی تهران و اطراف برخی دانشگاهها خبر دادند، چرا که حاکمیت در تلاش برای مهار تجمعات است.
• تشدید جنگ روایتها: پوشش رسانههای بینالمللی و نزدیک به اپوزیسیون، اعتراضات را به طور فزایندهای سیاسی و سراسری توصیف میکنند، در حالی که برخی گزارشهای دیگر هشدار میدهند که با توجه به محدودیتها، راستیآزمایی دشوار است و دولت تلاش دارد فضا را صرفاً اقتصادی جلوه دهد.
گاهشمار فشرده ۲۴ ساعت گذشته
۱) گسترش اعتراضات از بازار به دانشگاهها
آنچه عمدتاً به عنوان ناآرامی بازاریان و تجار به دلیل نوسانات ارزی و قیمتها آغاز شد، به دانشگاهها نیز سرایت کرده و گستره اجتماعی و وزن نمادین جنبش را افزایش داده است. رویترز گزارش داد که اعتراضات به دانشگاهها کشیده شده و رسانههای نیمهرسمی نیز به تظاهرات دانشجویی در تهران اشاره کردند.
چرا این مهم است: دانشگاهها از لحاظ تاریخی کانونهای سازماندهی در چرخههای اعتراضی ایران بودهاند و مشارکت دانشجویان معمولاً پیامهای سیاسی را تقویت کرده و شتاب جنبش را فراتر از مطالبات صرفاً اقتصادی حفظ میکند. این پویایی در شعارهای گزارششده توسط چندین رسانه مشهود بود، جایی که شعارها گاهی رهبری و نظام سیاسی ایران را هدف قرار میدادند.
۲) دولت پیشنهاد «گفتگو» میدهد، اما مهار امنیتی را حفظ میکند
در روز گذشته، پیامرسانی عمومی دولت بر به رسمیت شناختن فشار اقتصادی و قصد هدایت اعتراضات به سمت مذاکره تأکید داشت؛ انتخابی لفظی که با توجه به پیشینه برخورد قهرآمیز در ایران قابل توجه است. رویترز به نقل از رئیسجمهور و سخنگوی دولت درباره «مطالبات مشروع» و مکانیسم گفتگو نوشت.
همزمان، گزارشها حاکی از استقرار نیروهای امنیتی در نقاط حساس است که نشاندهنده یک «رویکرد دوگانه» است: پیشنهاد گفتگو برای کاهش التهاب، و همزمان حفظ قدرت قهریه به صورت مشهود.
چه چیزی هماکنون ناآرامیها را پیش میبرد (و چرا به سرعت تشدید شد)
محرک اقتصادی: بیثباتی ارزی + روانشناسی تورم
گزارشهای متعدد بر یک محرک واحد همگرایی دارند: سقوط شدید ریال، تورم و فلج شدن فرآیند خرید و فروش، بهویژه برای کالاهای وارداتی. رویترز به وخامت وضعیت ارز در سال ۲۰۲۵ و تورم بالای ۴۰ درصد اشاره کرد و گزارشهای منابعی چون انبیسی و آسوشیتدپرس فشار خردکننده هزینههای زندگی و اضطراب عمومی از جهش قیمتها را توصیف کردند.
این نوع شوک معمولاً ناآرامیها را تسریع میکند زیرا شاخصی روزانه و ملموس از ناکارآمدی دولت است: وقتی نرخ ارز به سرعت نوسان میکند، تجار نمیتوانند روی اجناس قیمت بگذارند و خانوارها شاهد تبخیر پساندازهایشان هستند. این «فروپاشی انتظارات» میتواند اعتراضات موضعی را به یک بحران مشروعیت گسترده تبدیل کند، حتی اگر شکایت اولیه «صرفاً» اقتصادی باشد.
تعطیلی بازار در تاریخ معاصر ایران معنای سیاسی بزرگی دارد. تحلیل ایراناینترنشنال استدلال کرد که اعتماد بازاریان سنتی (محافظهکار) به دلیل سوءمدیریت کلان و اولویتهای بودجهای به شدت خدشهدار شده است. حتی اگر تعداد افراد در خیابان نوسان داشته باشد، تعطیلیهای تجاری مانند «رأی با کرکرههای پایین» عمل میکند؛ سیگنالی که نشان میدهد پایگاههای اصلی اقتصادی، ادامه وضعیت عادی را پرهزینهتر از رویارویی میبینند.
جبهه دانشگاه: چرا دانشگاهها ریسک را بالا میبرند؟
در ۲۴ ساعت گذشته، اعتراضات دانشجویی در چندین دانشگاه (بهویژه در تهران) گزارش شد. ایراناینترنشنال از بازداشتها و درگیریهایی با نیروهای بسیج و لباسشخصی خبر داد.
نکته تحلیلی: بسیج دانشجویی سه چیز را به معادله اضافه میکند:
۱. شبکههای پایدار (خوابگاهها، شوراها، سازماندهی نفر به نفر)
۲. مشروعیت نمادین (روایت «نسل آینده»)
۳. سیاسی شدن سریع پیامها از قیمتها به سمت حکمرانی و حقوق شهروندی.
پاسخ امنیتی: فشار کنترلشده و خطر تشدید سریع
تصویر کلی در گزارشها یکسان است: استقرار مشهود نیروها، استفاده موردی از زور، و تلاش برای جلوگیری از تمرکز اعتراضات در نقاط مرکزی. الجزیره از شلیک گاز اشکآور و حضور سنگین ضدشورش در تهران خبر داد. خطر اینجاست که خشونت تاکتیکی میتواند به شتابدهنده استراتژیک تبدیل شود: اگر تصاویر برخورد در دانشگاهها یا خیابانها پخش شود، اعتراضات میتواند سریعتر از توان سرکوب دستگاه امنیتی گسترش یابد، بهویژه اگر اختلالات اقتصادی (اعتصابات) ادامه یابد.
واکنشهای بینالمللی
تفسیرهای بینالمللی نیز به این فضا دامن زدهاند. رادیو فردا و ایراناینترنشنال سخنان دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، را برجسته کردند که از برخورد مقامات ایران با معترضان انتقاد کرده بود. در همین حال، الجزیره گزارش داد که مقامات ایرانی نسبت به هرگونه واکنش سخت در صورت تهدیدات نظامی جدید آمریکا هشدار دادهاند؛ فضای فشار خارجی که استرس اقتصادی را تشدید میکند.
آنچه باید در ۲۴ تا ۷۲ ساعت آینده زیر نظر داشت
• آیا تعطیلی بازار گسترش مییابد یا ادامه پیدا میکند: تداوم تعطیلیها اختلال اقتصادی را عمیقتر کرده و دیگران را به پیوستن به اعتصاب تشویق میکند.
• آیا گفتگو واقعی است یا نمادین: مکانیسم پیشنهادی دولت هنوز فاقد شفافیت است که چه کسی نماینده معترضان است و چه امتیازاتی ممکن است داده شود.
• تنش در دانشگاهها: بازداشت یا خشونت در دانشگاهها میتواند به سرعت ائتلافهای اعتراضی را گستردهتر کند.
• مدیریت ارز: هرگونه بسته تثبیتکننده معتبر (یا شکست در ارائه آن) میتواند شدت اعتراضات را به سرعت تغییر دهد.
Photo: Iran International