TLF ΕΙΔΙΚΟ ΘΕΜΑ: Η Στρατηγική των ΗΠΑ Σηματοδοτεί το Τέλος των «Ατέρμονων Πολέμων» στη Μέση Ανατολή. Η Τουρκία και το Λεβάντε Εισέρχονται σε Μια Νέα Εποχή

Η «Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας 2025» (NSS) των Ηνωμένων Πολιτειών αποκαλύπτει μια στροφή στην προσέγγιση της Ουάσιγκτον προς τη Μέση Ανατολή: από δεκαετίες βαθιάς στρατιωτικής και διπλωματικής εμπλοκής σε μια πολιτική «Μεταφοράς Βαρών, Οικοδόμησης Ειρήνης» («Shift Burdens, Build Peace»). Το νέο αυτό δόγμα, που εδράζεται στη φιλοσοφία του «Πρώτα η Αμερική» («America First»), σηματοδοτεί υποβάθμιση της στρατηγικής προτεραιότητας της περιοχής και ωθεί βασικούς παίκτες, όπως η Τουρκία και οι χώρες του Λεβάντε, να αναλάβουν μεγαλύτερη ευθύνη για τη δική τους ασφάλεια και σταθερότητα.

Το NSS, που δημοσιεύτηκε τον Νοέμβριο του 2025, αναφέρει ρητά ότι η Μέση Ανατολή δεν δικαιολογεί πλέον τον βαθμό προτεραιότητας που απολάμβανε στο παρελθόν, επικαλούμενο το γεγονός ότι οι ΗΠΑ είναι πλέον καθαρός εξαγωγέας ενέργειας, καθώς και τη στροφή προς τον ανταγωνισμό μεγάλων δυνάμεων σε άλλες περιοχές. Αυτή η αναδιάταξη προτεραιοτήτων αποτελεί τη βάση του σκέλους «Shift Burdens», το οποίο επιδιώκει να μεταφέρει την κύρια ευθύνη για την περιφερειακή σταθερότητα και ασφάλεια στους τοπικούς εταίρους.

Το Τέλος του Αμερικανικού «Μαξιλαριού»

Η πιο άμεση συνέπεια αυτής της πολιτικής είναι το οριστικό τέλος της εποχής των «ατέρμονων πολέμων». Το NSS δεσμεύεται να προστατεύει τα βασικά αμερικανικά συμφέροντα – την ασφάλεια των ενεργειακών πόρων και των ζωτικών θαλάσσιων οδών – αλλά «χωρίς δεκαετίες ατελέσφορων πολέμων “οικοδόμησης έθνους”». Αυτή η μη παρεμβατική στάση στέλνει ένα σαφές μήνυμα προς το Λεβάντε, συμπεριλαμβανομένων χωρών όπως ο Λίβανος και η Ιορδανία: η εποχή της εξάρτησης από μια σταθερή, μεγάλης κλίμακας αμερικανική στρατιωτική παρουσία για την εσωτερική σταθερότητα έχει τελειώσει.

Για τις χώρες αυτές, που ιστορικά διαχειρίστηκαν εσωτερικές πιέσεις και προσφυγικές ροές με σημαντική αμερικανική διπλωματική και οικονομική στήριξη, η αλλαγή αυτή συνεπάγεται αυξημένη ανάγκη για αυτοδυναμία και περιφερειακή συνεργασία. Η στρατηγική δηλώνει ξεκάθαρα ότι προκρίνει την αποδοχή των περιφερειακών ηγετών «όπως είναι», σηματοδοτώντας ρήξη με τις προηγούμενες προσπάθειες των ΗΠΑ να επιβάλουν δημοκρατικές ή πολιτισμικές μεταρρυθμίσεις.

Η Τουρκία ως Συναλλακτικός Παράγοντας – «Ρυθμιστής»

Η Τουρκία, σύμμαχος στο ΝΑΤΟ και μεγάλη δύναμη στην Ανατολική Μεσόγειο, αναδεικνύεται σε κρίσιμο, αν και συναλλακτικό, εταίρο στη νέα στρατηγική. Αν και αναφέρεται μόνο μία φορά στο τμήμα για τη Μέση Ανατολή, η αναφορά αυτή είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτική. Το NSS υποστηρίζει ότι η Συρία «μπορεί να σταθεροποιηθεί και να επανακτήσει τη θέση της ως αναπόσπαστος, θετικός παράγοντας στην περιοχή» με την «υποστήριξη των ΗΠΑ, των αραβικών κρατών, του Ισραήλ και της Τουρκίας».

Αυτή και μόνο η αναφορά αναβαθμίζει την Τουρκία σε απαραίτητο εταίρο σε μια πιθανή προσπάθεια περιφερειακής σταθεροποίησης, ιδίως σε σχέση με το Λεβάντε. Αποτελεί μια πραγματιστική αναγνώριση της εδραιωμένης στρατιωτικής και διπλωματικής επιρροής της Άγκυρας στη συριακή σύγκρουση. Οι ΗΠΑ εμφανίζονται διατεθειμένες να αποδεχθούν την περιφερειακή επιρροή και τη στρατηγική αυτονομία της Τουρκίας – ακόμη και όταν αυτή συγκρούεται με αμερικανικά συμφέροντα – με αντάλλαγμα τη συνεργασία της σε συγκεκριμένους, υψηλής προτεραιότητας στόχους, όπως η σταθεροποίηση της Συρίας.

Αυτή η συναλλακτική προσέγγιση επεκτείνεται και στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου αναμένεται οι ΗΠΑ να υιοθετήσουν μια πιο αποστασιοποιημένη στάση απέναντι στις μακροχρόνιες εντάσεις μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας για τα θαλάσσια σύνορα και τα ενεργειακά δικαιώματα. Με τη μείωση του ρόλου τους ως βασικού διαμεσολαβητή, οι ΗΠΑ ουσιαστικά ωθούν τα δύο κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ να βρουν οι ίδιες έναν λειτουργικό τρόπο συνύπαρξης (modus vivendi), εφαρμόζοντας στην πράξη την αρχή «Shift Burdens» σε ένα περίπλοκο πλαίσιο συμμαχικών σχέσεων.

Ανατολική Μεσόγειος: Το Νέο Οικονομικό Σύνορο

Η Ανατολική Μεσόγειος βρίσκεται στο επίκεντρο των οικονομικών υπολογισμών του NSS, παρότι δεν εμφανίζεται ως ξεχωριστή ενότητα. Η στρατηγική υπογραμμίζει ότι η περιοχή θα εξελιχθεί σε πηγή και προορισμό διεθνών επενδύσεων σε τομείς «πολύ πέρα από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο – συμπεριλαμβανομένης της πυρηνικής ενέργειας, της τεχνητής νοημοσύνης και των αμυντικών τεχνολογιών». Πρόκειται για σαφή αναφορά στις μεγάλες ανακαλύψεις κοιτασμάτων φυσικού αερίου στην περιοχή, που έχουν αναδιαμορφώσει συμμαχίες και ανταγωνισμούς.

Το ενδιαφέρον των ΗΠΑ επικεντρώνεται πλέον στη διαφοροποίηση των παγκόσμιων ενεργειακών προμηθειών και στις εμπορικές ευκαιρίες για τις αμερικανικές επιχειρήσεις σε τομείς υψηλής τεχνολογίας, παρά στη διαμεσολάβηση σε κάθε γεωπολιτική διένεξη. Το υπονοούμενο είναι ότι η ασφάλεια αυτών των ενεργειακών πόρων και των διαδρομών μεταφοράς τους αποτελεί πλέον κοινό βάρος, με τις περιφερειακές δυνάμεις να αναμένεται να αναλάβουν ηγετικό ρόλο.

Το σκέλος «Build Peace» επικεντρώνεται στην περαιτέρω επέκταση των Συμφωνιών του Αβραάμ (Abraham Accords) και στην επιτυχή διαπραγμάτευση μιας εκεχειρίας στη Γάζα, με στόχο τη δημιουργία ενός συνεκτικού, οικονομικά ολοκληρωμένου μπλοκ. Το μπλοκ αυτό, στο οποίο συμμετέχουν βασικοί παίκτες της Ανατολικής Μεσογείου, προορίζεται να λειτουργήσει ως κύριο αντίβαρο σε αποσταθεροποιητικές δυνάμεις, μειώνοντας περαιτέρω την ανάγκη για άμεση αμερικανική στρατιωτική εμπλοκή. Ο τελικός στόχος της στρατηγικής είναι να μετατραπεί η Μέση Ανατολή από «πιθανή πηγή επικείμενης καταστροφής» σε «χώρο συνεργασίας, φιλίας και επενδύσεων».

Κύριες Επιπτώσεις για τους Περιφερειακούς Παράγοντες

Το δόγμα «Shift Burdens, Build Peace» αποτελεί μια υπολογισμένη προσπάθεια μείωσης της άμεσης έκθεσης των ΗΠΑ στις περιφερειακές συγκρούσεις, μεγιστοποιώντας ταυτόχρονα τα οικονομικά και στρατηγικά οφέλη τους. Για την Τουρκία, το Λεβάντε και την Ανατολική Μεσόγειο, αυτό μεταφράζεται σε ένα μέλλον με περισσότερη στρατηγική αυτονομία, αυξημένη πίεση για επιμερισμό των βαρών ασφάλειας και νέα έμφαση στην οικονομική και τεχνολογική ολοκλήρωση.

Η επιτυχία αυτής της στρατηγικής εξαρτάται από την προθυμία και την ικανότητα των περιφερειακών εταίρων να καλύψουν το κενό που αφήνει το σταδιακά περιοριζόμενο αποτύπωμα των ΗΠΑ. Αυτή η μετάβαση θα συνοδευτεί αναπόφευκτα τόσο από νέες ευκαιρίες συνεργασίας όσο και από αυξημένους κινδύνους σύγκρουσης. Οι ΗΠΑ δηλώνουν πως αποδέχονται μια πιο σύνθετη, πολυπολική περιφερειακή δυναμική, υπό την προϋπόθεση ότι αυτή θα διαχειρίζεται από τους τοπικούς παράγοντες με τρόπο που δεν θα απειλεί τα βασικά αμερικανικά συμφέροντα.

Πηγή

The White House. (2025). National Security Strategy of the United States of America. November 2025.

(https://www.whitehouse.gov/wp-content/uploads/2025/12/2025-National-Security-Strategy.pdf)