İran International, BBC Persian ve The Guardian’a göre, İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi pazartesi günü protestoların “tamamen kontrol altına alındığını” savundu; ancak “İran savaş istemiyor, ama savaşa hazır” dedi. Bu sırada ABD Başkanı Donald Trump, İranlı yetkililerin müzakere talebinde bulunduğunu, fakat Washington’un “görüşmeden önce harekete geçebileceğini” belirterek askeri müdahale dahil “çok güçlü seçenekleri” değerlendirdiğini açıkladı.
Son Durum ve Yeni Gelişmeler
Ülke genelinde gösteriler internet kesintileri ve yoğun baskı altında sürüyor. Aktivistler, Starlink üzerinden kısa süreli bağlantılar kurarak miting ve çatışma görüntülerini paylaşmaya devam ediyor. Ölüm sayısının en az 648’e ulaştığı, binlerce kişinin gözaltına alındığı bildiriliyor. ABD merkezli HRNA daha önce 599 ölüm ve 10.600 tutuklama tespit etmişti. Rejim resmî rakam açıklamazken, ölen güvenlik görevlileri için yas ilân etti.
Devlet medyası Tahran’daki Enqelab Meydanı’nda düzenlenen hükûmet yanlısı mitingleri yayınladı. Meclis Başkanı Ghalibaf olayları “Batı ve terörizme karşı dört cepheli savaş” olarak tanımlarken, dini lider Hamaney protestocuları “yabancı paralı askerler” diye niteledi. Araghchi ise kontrolün sağlandığını ve ABD temsilcisiyle temas halinde olduklarını söyledi.
Meşhed’de tencere-tava eylemleri sırasında silah sesleri duyulurken, Tahran’da ailelerin gaz bombası ve tüfek seslerinden kaçtığı bildiriliyor. Ahvaz’da göstericiler Reza Pahlavi’nin dönüşü için slogan attı. Perşembe’den beri süren internet kesintisi olayların boyutunu doğrulamayı neredeyse imkânsız hale getiriyor.
NetBlocks verilerine göre internet kesintisi 84 saati aşmış durumda. Güvenlik güçleri evlerdeki uydu antenlerini topluyor, özel kameraların kayıtlarına el koyuyor. Araghchi bağlantının “yakında” döneceğini söylese de tarih vermedi.
Uluslararası Tepkiler ve Yaptırımlar
AB Parlamentosu İranlı diplomatların yerleşkesine girişini yasakladı, yeni yaptırımlar gündemde. Macron ve Hollanda Başbakanı Schoof şiddeti kınarken, İngiltere “hakların korunması” çağrısı yaptı ancak Devrim Muhafızları Ordusu’nu (IRGC) terör listesine almadı. Reza Pahlavi, Trump’tan kara harekâtı dışında etkili adımlar istedi. İsrail dışişleri bakanı IRGC’yi hedef aldı; BM ise çocuk ölümleri dâhil gelen raporlar karşısında “şok” açıklaması yaptı.
HRANA daha önce 538 ölüm (490’ı protestocu) ve 10.600 tutuklama bildirmişti. Norveç merkezli Iran Human Rights en az 192 ölümün doğrulandığını, gerçek sayının “yüzlerce fazla olabileceğini” belirtti. Avrupa Birliği pazartesi günü “gösterilere yönelik şiddetli bastırma” nedeniyle daha ağır yaptırımlar hazırladığını duyurdu.
Almanya Başbakanı Friedrich Merz, protestoculara yönelik “ölçüsüz ve zalim şiddetin güç değil zayıflık göstergesi” olduğunu söyledi. Hollanda Başbakanı Dick Schoof, “zulme karşı duran İranlılara destek” mesajı verdi. Kanada, İran’a “katliamı durdurma” çağrısında bulundu. İrlanda, İsviçre ve diğer ülkeler benzer açıklamalar yaptı; bazıları vatandaşlarını İran’dan ayrılmaya uyardı.
Reza Pahlavi’nin Mesajı ve Karşı Gösteriler
Sürgündeki veliaht Reza Pahlavi, rejimin “baskı gücünün azaldığını” savundu. Devlet propaganda kurumlarını “meşru hedef” ilan etti ve güvenlik güçlerine “ya halkın yanında olun ya da katillerin suç ortağı olun” çağrısı yaptı. “Yalnız değiliz, küresel destek yakın,” dedi ancak ayrıntı vermedi.
Devlet medyası pazartesi günü Tahran ve diğer kentlerdeki rejim yanlısı yürüyüşleri yayınladı. Cumhurbaşkanı Masoud Pezeshkian, “düşmanların olayları büyüttüğünü” iddia etti ve üç günlük ulusal yas ilan etti.
Dünyadaki İran diasporası dayanışma gösterileri düzenliyor. Stockholm ve Los Angeles’ta eylemler yapıldı. Los Angeles’ta üzerinde “Ne Şah, Ne Rejim, Ne Mollalar” yazılı bir araç kalabalığa daldı; birkaç kişi yaralandı, sürücü gözaltına alındı.
Foto: Iran International