İran’da ekonomik sıkıntılarla başlayıp giderek daha geniş bir toplumsal ve siyasi tepkiye dönüşen protestolar, perşembe günü beşinci gününe girdi. İran International’ın aktardığı bilgilere göre gösteriler birden fazla kentte sürerken, hareketin ilk çıkış nedenlerinin ötesine taşarak yaygınlaştığına dair işaretler güçleniyor.
Birçok Şehirde Eş Zamanlı Gösteriler
Ulaşan son bilgilerde, protestocuların Meşhed, Tahran, Farsan, Mervdeşt, Lordegan ve Arak başta olmak üzere farklı il ve ilçelerde sokaklara çıktığı bilgisi öne çıkıyor. Paylaşılan video ve tanıklıklarda kalabalıkların hem iç politikaya hem de ülkenin bölgesel önceliklerine yönelik sert sloganlar attığı ifade edildi.
Tahran’da Çarşı ve Toptancı Hali Gündemde
Muhalif kaynakların öne çıkardığı gelişmelerden biri de esnaf ve tüccarların protestolara katıldığı iddiası oldu. İran International’a göre Tahran’ın 19. bölgesindeki merkezi meyve-sebze hali çevresinde de protesto görüntüleri paylaşıldı.
Aynı bölgede güvenlik güçlerinin kalabalığı dağıtmak için biber gazı kullandığı, bazı anlatımlarda ise silah sesleri duyulduğunun öne sürüldüğü aktarıldı. Ayrıca Tahran’ın bazı kritik noktalarında ve çarşı çevresinde güvenlik varlığının arttığına dair görüntüler olduğu bildirildi.
Farsan’da Gözaltı İddiaları: “18 Yaş Altı da Var”
Farsan kentinde muhalif kaynaklara dayandırılan iddialarda, en az 20 kişinin gözaltına alındığı ve gözaltına alınanlar arasında 18 yaş altı kişilerin de bulunduğu ileri sürüldü. Haberde, bu iddiaların tüm ayrıntılarının bağımsız biçimde doğrulanamadığı, ancak önceki protesto dalgalarındaki örüntülerle uyumlu olduğu notu da yer aldı.
Üniversitelerde Hareketlilik, Yurtlara Müdahale İddiası
İran International, protestolarda öğrencilerin rolünün büyüdüğünü ve bazı üniversitelerde eylemlerin sürdüğünü yazdı. Haberde, Tahran’daki Şehid Beheşti Üniversitesi ile bağlantılı yurtlara çarşamba gecesi güvenlik güçlerince baskın düzenlendiği ve bazı öğrencilerin gözaltına alındığı iddia edildi. İranlı yetkililerin ise ajanların kampüse girdiği iddiasını reddettiği, ancak çevrimiçi dolaşan görüntü ve anlatımların bu açıklamalarla çeliştiğinin ileri sürüldüğü aktarıldı.
Meşhed’de Firdevsi Üniversitesi ve Hayyam Üniversitesi çevresinde de öğrenci gruplarının toplandığını gösterdiği öne sürülen videolardan söz edildi.
Görüntülerde Gerilim: Su ile Müdahale, Ateşler ve Çatışma İddiaları
Ülkenin farklı noktalarından paylaşılan videolarda zaman zaman güvenlik güçleriyle protestocular arasında gerilimin yükseldiği öne sürüldü. Hemedan’da bir göstericinin su topu aracının önünde durduğu görüntüden bahsedilirken, Nurabad ve Mervdeşt’te güvenlik güçlerinin kalabalığa müdahale ettiği; Lordegan, Fuladşehr ve Kirmanşah’ta ise sokaklarda ateşler yakıldığı ve çatışma anlarına dair kayıtlar paylaşıldığı ifade edildi.
Ekonomik Kriz ve Siyasi Öfke İç İçe
Muhalif kaynaklarda öne çıkan değerlendirmeye göre, riyalin değer kaybı ve fiyat artışlarının yarattığı ekonomik baskı, protestoların daha siyasi bir karakter kazanmasına zemin hazırlıyor. Ayrıca esnaf ve küçük işletmelerin görünür katılımının hareketi farklılaştırdığına dikkat çekildi; Le Monde, The Jerusalem Post ve The Wall Street Journal yorumlarına atıfla, protestoların geniş ve sıra dışı olduğu ancak sonuçlarının kısa vadede öngörülmesinin zor olduğu vurgulandı.
Dış Tepkiler ve Muhalefetin Çağrıları
İran International, protestolar sürerken bazı uluslararası aktörlerin de kamuya açık açıklamalar yaptığını; ayrıca muhalif figürlerden Rıza Pehlevi’nin protestoların büyütülmesi yönünde çağrıda bulunduğunu aktardı.
İran içinden konuşan muhalif kaynaklar, İran’daki hızlı gelişen olaylarda internet kısıtlamaları, resmi medya sınırlılıkları ve sahadan gelen görüntülerin doğrulanmasındaki güçlükler nedeniyle her iddianın bağımsız teyidinin kolay olmadığını hatırlatıyor. Buna karşın farklı şehirlerde bildirilen eylemler ve katılımcı profilinin çeşitlenmesi, ülkede ekonomik sıkıntı ile siyasi hoşnutsuzluğun aynı zeminde birleştiği dalgalı bir sürece işaret ediyor.
Photo: Iran International