ÖZEL HABER – Dünyayı Sarsan Erfan Soltani Dosyası: İran’ın Baskı Dalgasında İdamla Karşı Karşıya Olan En Genç Protestocu
26 yaşındaki bir genç, özgürlük talebiyle sokağa çıktıktan sonra, avukatsız, duruşmasız ve temyiz hakkı olmadan 4 günlük göstermelik bir süreç sonunda idam cezasına mahkûm edildi; bu dosya, İran’ın muhalefeti bastırma stratejisinde yeni ve karanlık bir aşamaya işaret ediyor.
Erfan Soltani Kimdir?
Erfan Soltani, uluslararası kamuoyunun bugüne kadar çok az tanıdığı bir isimken, İran’ın derinleşen siyasi krizinde bir dönüm noktasını sembolize eden bir figüre dönüşüyor. 26 yaşındaki Soltani, Karaj metropol alanına bağlı, Tahran’ın batısında yer alan mütevazı Fardis ilçesinde yaşıyor ve 1979 İslam Devrimi’nden bu yana görülen en kapsamlı protesto baskısının yüzlerinden biri haline geliyor.
8 Ocak 2026 Perşembe akşamı, güvenlik güçleri Soltani’yi evine düzenledikleri baskında gözaltına alıyor. Yetkililerin resmi anlatımına göre “suçu”, 2025 Aralık ayının sonunda patlak veren, hızla ülke geneline yayılan ve rejim karşıtı sloganlarla güçlenen protesto dalgasına katılmak. Derin ekonomik kriz, para biriminin çöküşü, hiperenflasyon ve temel gıda ürünlerindeki ciddi kıtlıklar nedeniyle başlayan gösteriler, kısa süre içinde ekonomik talepleri aşarak doğrudan rejim değişikliği çağrılarına evriliyor.
Soltani’nin kişisel geçmişine dair bilgiler hâlâ sınırlı. Uluslararası insan hakları örgütleri, yaşı ve ikamet ettiği yer dışında kayda değer bir biyografi ortaya koyamıyor; yüz binlerce protestocu arasında “sıradan” bir katılımcı olduğu değerlendiriliyor. Ancak onu öne çıkaran nokta, bir liderlik rolü değil; bu protesto dalgasında idam cezasıyla karşı karşıya kalan ilk isimlerden biri olması.
Suçlama: “Tanrı’ya Karşı Savaş”
İranlı yetkililer, Erfan Soltani hakkında hazırlanmış iddianameyi kamuoyuna açıklamıyor; devlet medyası da dosyaya değinmiyor. Buna karşın Hengaw Organization for Human Rights ve Iran Human Rights (IHRNGO) gibi örgütler, Soltani’nin “moharebeh” suçlamasıyla yargılandığını ve bu suçlamanın dosyada merkezi yer tuttuğunu teyit ediyor. İslami hukukta “moharebeh”, “Tanrı’ya karşı savaş” ya da “Tanrı’ya düşmanlık” anlamına geliyor ve İran mevzuatında doğrudan idam cezası kapsamına giren bir suç başlığı olarak tanımlanıyor.
Bu madde, “yeryüzünde bozgunculuk” (efsad-e fel-arz) ve “devlete karşı silahlı isyan” (baghi) gibi yine muğlak ve geniş yoruma açık suç tipleriyle birlikte rejimin ölüm cezaları için sıkça başvurduğu araçlardan biri olarak öne çıkıyor. Bu tür suçlamalar, özellikle 1988’deki toplu siyasi idamlar döneminde, insan hakları örgütlerinin “modern tarihin en ağır insanlığa karşı suçlarından biri” olarak nitelediği süreçte yoğun biçimde kullanıldı.
Bugün ise tablo çarpıcı bir ironi barındırıyor: Erfan Soltani, meydanlarda ekonomik ve siyasi reform talep eden sloganlar atan bir protestocu iken, rejimin hukuk sistemi tarafından “Tanrı’ya savaş açmakla” suçlanıyor.
13 Ocak’ta Tahran Başsavcılığı, devlet televizyonu üzerinden yayımlanan bir açıklamayla, “eylemleri moharebeh kapsamına giren birçok isyancının yakında mahkeme önüne çıkarılacağını” duyurdu. Bu mesaj, yalnızca bir uyarı değil; güvenlik aygıtının, gözaltındaki protestoculara karşı en ağır ve en muğlak suçlama başlıklarını “gözdağı aracı” olarak devreye sokma niyetini açıkça ortaya koyuyor.
Dört Günde Verilen İdam Kararı
Erfan Soltani’nin dosyasındaki zaman çizelgesi, tek başına yargı süreçlerine yönelmiş bir suçlama niteliği taşıyor.
- 8 Ocak 2026: Gözaltı, Soltani’nin evine düzenlenen baskınla gerçekleşiyor; hangi kurumun operasyonu yürüttüğü açıklanmıyor.
- 8–11 Ocak 2026: Sadece dört gün içinde, yetkililerin “yargılama” diye tanımladığı süreç tamamlanıyor ve dosya idam kararıyla sonuçlandırılıyor.
- 11 Ocak 2026: Aileye, hükmün idam olduğu ve kararın “kesin” olduğu bildiriliyor; itiraz yolu kapalı.
- 14 Ocak 2026: Asılarak infaz tarihi olarak duyuruluyor.
Pek çok ülkede bir tutuklama için dahi bu kadar sürede sadece tutuklama incelemesi yapılabilirken, İran yargısı bu dosyada 4 günde hayatı sona erdirecek nitelikte bir hüküm kuruyor. Hengaw ve diğer izleme kuruluşları, Soltani’nin İran yasaları uyarınca dahi sahip olması gereken asgari güvencelerden yararlanmadığını, uluslararası insan hakları standartlarının ise tamamen görmezden gelindiğini aktarıyor.
Dosyada göze çarpan ihlaller şöyle özetleniyor:
- Avukat hakkı fiilen yok sayılıyor. Gözaltı anından itibaren Soltani’nin yanına herhangi bir avukatın gitmesine izin verilmiyor; bu, idam cezası içeren dosyalarda “savunma ile infaz arasında çizgi"yi ortadan kaldıran bir uygulama olarak kayda geçiyor.
- Mahkeme duruşması yapılmıyor. Klasik anlamda bir duruşma, delil sunumu ya da tanık sorgulamasından söz edilmiyor; kararın, kapalı kapılar ardında, güvenlik kurumlarının yönlendirmesiyle verildiği belirtiliyor.
- Aile sürecin tamamen dışında bırakılıyor. Gözaltının hangi birimce yapıldığı, hangi suçlama üzerinden soruşturma yürütüldüğü, hangi mahkemede hangi tarihte karar alındığı aileye bildirilmeden, doğrudan cezanın “idam” olduğu tebliğ ediliyor.
- Kız kardeşinin mesleki müdahalesi engelleniyor. Avukat olan kız kardeş, dosyaya vekâletle girmek istediğinde, hem dosya inceleme hem de savunma hazırlama taleplerinin reddiyle karşılaşıyor.
- Temyiz yolu kapalı. Kararın “kesin” olduğu vurgulanıyor; dosya ne üst mahkemeye taşınabiliyor ne de yeniden yargılama talebine imkân tanınıyor.
- Son görüş için 10 dakika. Aileye, infaz öncesi yalnızca 10 dakikalık bir görüş hakkı tanınıyor; bu kısa süre, hem psikolojik baskı unsuru hem de sürecin “geri dönüşsüzlüğü”nün altını çizen bir sembol olarak değerlendiriliyor.
Ekonomik Çöküş ve Sokaktaki Öfke
Erfan Soltani’nin içinde bulunduğu hukuki ve siyasi tabloyu anlamak için, İran’daki çok katmanlı krizin fotoğrafını görmek gerekiyor. Gösteriler, Aralık 2025’in son günlerinde, derinleşen ekonomik kriz ve günlük hayatı felç eden yoksullaşma ortamında başlıyor. İran riyali sert biçimde değer kaybederken, enflasyon kontrolden çıkıyor, temel gıda maddelerine erişim ciddi biçimde zorlaşıyor, elektrik kesintileri rutine dönüşüyor.
Bu tablo, Tahran’ın kalbi sayılan çarşıları da sokağa döküyor; tarihsel olarak rejime yakın duran tüccar çevreleri bile bu kez protesto dalgasına katılıyor. Sadece fiyat artışlarına itiraz ederek başlayan sloganlar, kısa sürede “rejim değişikliği”, “dini yönetimin sona ermesi” ve “seküler cumhuriyet” talep eden politik mesajlara dönüşüyor. Farklı şehirlerdeki gösteriler birbirine eklenerek onlarca kente yayılıyor ve İslam Cumhuriyeti’nin son on yıllarda karşı karşıya kaldığı en geniş çaplı meydan okuma ortaya çıkıyor.
Rejimin yanıtı, güvenlik aygıtının tüm araçlarını devreye sokan sertlikte. Oslo merkezli Iran Human Rights örgütü, sadece ilk 16 günde en az 648 protestocunun öldürüldüğünü bildiriyor; BM kaynakları ve bazı istihbarat raporları ise ölü sayısının 1.500 ila 2.000’in üzerinde olabileceği yönünde. Ülke genelinde binlerce kişi gözaltına alınıyor, 8 Ocak’tan bu yana uygulanan internet ve telekomünikasyon kısıtlamaları, sahadaki gerçek tabloya dair teyitli veri akışını neredeyse tamamen kesiyor.
Bu atmosferde, Fardis’te yaşayan ve ismi bugüne kadar bilinmeyen genç bir protestocu olan Erfan Soltani, rejimin daha geniş baskı stratejisinin sembol dosyalarından biri haline geliyor.
İnfaz Tehdidi: Korkuyla Bastırma Stratejisi
Erfan Soltani hakkında verilen idam kararı, güvenlik güçlerinin sokakta uyguladığı gerçek mermi kullanımından farklı bir aşamaya geçildiğini gösteriyor. Dosya, rejimin artık sadece protesto anındaki şiddetle değil, “hızlı yargılama–hızlı infaz” hattıyla da toplum üzerinde korku iklimi kurmayı hedeflediğini ortaya koyuyor.
İnsan hakları örgütleriyle birlikte dosyayı yakından izleyen analistler, aralarında Lübnan kökenli Avustralyalı girişimci Mario Nawfal’ın da bulunduğu isimlerle, Soltani’nin infazını “ilk örnek” olarak niteliyor ve benzer dosyaların hızla gelebileceği uyarısını yapıyor. Mesaj net: Protestoya katılmak, artık sadece sokakta vurulma riskini değil, birkaç günlük göstermelik bir süreçten sonra “yargı kararıyla” idam edilme ihtimalini de içeriyor.
Bu yöntem yakın tarihten bir pratiği hatırlatıyor. 2022–2023 dönemindeki “Kadın, Hayat, Özgürlük” protestoları sırasında İran, gösterilerle bağlantılı en az 12 kişiyi idam ediyor; o dosyalarda dahi yargısal süreçler aylar sürüyor ve kamuoyuna “daha uzun” bir prosedür izleniyor görüntüsü veriliyor. Erfan Soltani dosyasında 4 günlük süreç, bu sembolik “hukuk gösterisinin” bile daha da budandığını, yargının tamamen güvenlik mantığına göre işletildiğini gösteriyor.
BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, son açıklamalarında, bazı yargı yetkililerinin protestocular hakkında “hızlandırılmış süreçlerle idam cezası uygulanabileceğine” işaret eden beyanlarının son derece kaygı verici olduğuna dikkat çekiyor. Amnesty International da, “yetkililerin yeniden hızlı yargılamalar ve keyfi infazlara başvurarak muhalefeti bastırma yoluna gitme” ihtimaline dair kaygılarının arttığını vurguluyor.
Kaynaklar:
Hengaw Organization for Human Rights. "Hengaw warns of imminent execution of Erfan Soltani just days after arrest," January 12, 2026. https://hengaw.net/en/news/2026/01/article-83
Sunday Guardian Live. "Denied a Lawyer, Denied a Trial: Who is Erfan Soltani? Iranian Protester to Face First Reported Execution Tied to Anti-Khamenei Protests," January 11, 2026. https://sundayguardianlive.com/world/
The National News. "Iran set to execute first protester after 'no trial and no due process,'" January 12, 2026. https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/01/13/iran-to-execute-protester-erfan-soltani-on-wednesday/
BBC News. "Trump vows 'very strong action' if Iran executes protesters," January 14, 2026. https://www.bbc.com/news/articles/cqj2qgw8w08o
Times of India. "First execution of Iranian protester: Khamenei-led regime to hang 26-year-old," January 13, 2026. https://timesofindia.indiatimes.com/world/middle-east/
Sky News. "Iranian protester faces 'imminent' execution, claims human rights," January 12, 2026. https://www.youtube.com/watch?v=uKPddpeKPwU
France24. "Iran to press capital crime charges for 'rioters' as concern grows," January 13, 2026. https://www.france24.com/en/live-news/20260113-iran-to-press-capital-crime-charges-for-rioters-prosecutors
Iran Human Rights (IHRNGO). "At Least 648 Protesters Killed in Iran; IHRNGO Warns of Imminent Execution of Erfan Soltani," January 12, 2026. https://iranhr.net/en/articles/8527/
NewsX Live. "Iran Protests Day 17: Iran Set to Execute Protester Erfan Soltani (26) After Fast-Tracked Trial," January 12, 2026. https://www.youtube.com/watch?v=H-Za_j1_hXQ
CBC News. "Iranian man arrested amid protests sentenced to death, say rights groups," January 13, 2026. https://www.cbc.ca/news/world/iranian-man-death-sentence-9.7043914
Al-Monitor. "Iran threatens death penalty for 'rioters' as concern grows," January 12, 2026. https://www.al-monitor.com/originals/2026/01/iran-threatens-death-penalty-rioters-concern-grows-protester
Hengaw Organization for Human Rights. "هشدار ههنگاو نسبت بە اجرای قریبالوقوع حکم اعدام عرفان سلطانی" (Persian), January 2026. https://hengaw.net/fa/news/2026/01/article-84
Radio Zamaneh. "قتل در وقت اضافه: ماشین مرغ برای قتل قضایی بازداشتیها" (Persian), January 11, 2026. https://www.radiozamaneh.com/874726/
Iran International. "هشدار نهادهای حقوق بشری درباره احتمال اجرای قریبالوقوع حکم اعدام عرفان سلطانی" (Persian), January 12, 2026. https://www.iranintl.com/202601133681
RFE/RL. "Iranian Protester Reportedly Facing Imminent Execution," January 12, 2026. https://www.rferl.org/amp/iran-crackdown-protests-execution-un-trump/33646896.html
Le Monde. "Iran protest crackdown death tolls soars, Trump says 'help is on its way,'" January 13, 2026. https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/01/13/
RFI. "احتمال اعدام قریبالوقوع عرفان سلطانی، از بازداشتشدگان" (Persian), January 13, 2026. https://www.rfi.fr/fa/
Iran International. "اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال" (Persian), January 2026. https://www.iranintl.com/
Fox News. "Iran set to hang protester, what would mark first execution tied to anti-regime demonstrations," January 11, 2026. https://www.foxnews.com/world/iran-set-hang-protester-what-would-mark-first-execution-tied-anti-regime-demonstrations
France24. "Trump vows 'very strong action' if Iran hangs protesters," January 13, 2026. https://www.france24.com/en/live-news/20260113-trump-vows-very-strong-action-if-iran-hangs-protesters
Le Monde. "Iran: l'escalade de la répression," January 13, 2026. https://www.lemonde.fr/en/international/
International Covenant on Civil and Political Rights (ICCPR), United Nations, 1976. Articles 6, 7, 14.
Amnesty International. "Iran: Horrifying secret executions amid mounting political repression," July 29, 2025. https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/07/iran-horrifying-secret-executions-amid-mounting-political-repression/
Amnesty International. "Iran: Two men executed after 'grossly unfair trial,'" July 2025.
Foto: X