Çarşılar Kapandı, Sokaklar Yeniden Doldu: İran'da Grevler ve Müdahaleler Arasında Protesto Dalgası 9. Gününde
İran'daki ülke çapındaki protesto hareketi, pazartesi günü dokuzuncu gününe girerken yeni sokak buluşmaları, yayılan esnaf grevleri ve şiddetlenen güvenlik önlemleriyle sürüyor. Yetkililer, parlamentoda ekonomik tavizlerin yolunu açarken bir yandan da aktivistlere ve gözaltına alınanların ailelerine yönelik baskıyı artırıyor.
Grev Dalgası Sahil Kentlerinden Büyük Ticaret Merkezlerine Yayılıyor
Çeşitli şehirlerden gelen haberler, kepenk kapatma ve koordineli iş bırakma eylemlerinin genişlediğine işaret ediyor. Bu taktik, tarihsel olarak Tahran yönetimi için siyasi ve ekonomik riskleri yükselten bir etkiye sahip.
Güneydeki liman kenti Bandar Genave'de, Farsça yayın yapan bir medya kuruluşuna gönderilen görüntülerde, sıralar halinde kapalı iş yerleri görülüyor ve çoğu işletmenin şehir çapındaki greve katıldığı iddia ediliyor.
Kazerun ve Karaj'ın bazı bölgelerindeki esnafın da ülke çapındaki grev çağrılarına destek için dükkanlarını kapattığı bildiriliyor.
Pazar yerlerindeki kapanmaların yayılması anlamlı: çarşılar ve yerel ticaret ağları uzun süredir ekonomik barometre işlevi görüyor ve kısa süreli kapanmalar bile kamuoyunun dikkatini çekerken devletin "normallik" görüntüsü verme kabiliyetini sınırlayabiliyor.
Yeni Gösteriler: Aileler Cevap Bekliyor
Sokaklarda, başkentin bazı mahalleleri ve taşra merkezlerinde protesto faaliyeti bildirildi.
Yasuc'tan paylaşılan bir videoda, pazartesi günü halkın açık alanlarda toplandığı görülüyor.
Kazvin'de, bir gece önce göstericilerin monarşi yanlısı sloganlar attığı, Sari'den gelen görüntülerde ise grupların milli marşlar söylediği aktarılıyor.
Başka yerlerde, Tahran'ın Haft-Hoz mahallesi ve İsfahan eyaletindeki kasabalardan gelen görüntülerde gece protestoları, sokaklarda ateşler ve rejim karşıtı sloganlar yer alıyor.
Ayrı bir gerilim noktası Yasuc'da ortaya çıktı. Gözaltına alınanların ailelerinin, yakınları hakkında bilgi talep etmek için vilayet binası önünde toplandığı bildirildi. Derlenen haberlerdeki ifadelere göre, güvenlik güçleri kalabalığı cop, göz yaşartıcı gaz ve biber gazı kullanarak dağıttı ve ek gözaltılar gerçekleştirdi.
Hükûmet Güçlerinin Saldırısı Şiddetleniyor: Baskın ve Tehdit Haberleri
Yetkililer, huzursuzluk sürdükçe daha sert bir çizgi izlediklerinin sinyalini vermeye başlamış rudumda.
İran yargı erki başkanı Gulam Hüseyin Muhsini Ecei'nin, ABD ve İsrail'in desteklediğini iddia ettiği ve devletin "ayaklanmacı" olarak nitelendirdiği kişilere karşı "hiçbir hoşgörü gösterilmeyeceği" uyarısında bulunduğu aktarıldı.
Ayrıca, haberlerde tarif edilen bir videoda, güvenlik güçlerinin İlam'daki Humeyni Hastanesi'ne girdiği ve baskın düzenlediği, hastane bahçesine ateş açıp göz yaşartıcı gaz attıktan sonra binaya zorla girdikleri görülüyor.
Derlenen haberlerde, hedef alınan gözaltıların yanı sıra, Behnam Muhtari-Conkani'nin gözaltına alındığı iddiası ve Nazanin Salari, Mahmud Teravat-Ruy ve Mesud Ahmediyan adlı üç vatandaşın, düşman devletlerle bağlantı, "toplanma ve suç ortaklığı" ve rejim aleyhine propaganda suçlamalarıyla Şiraz Devrim Mahkemesi'nde yargılanmasının beklendiği bilgisi yer aldı.
Hükûmet, Bütçe Hamleleri ve "Geçim Reformları" ile Öfkeyi Dindirmeye Çalışıyor
Huzursuzluğu dindirmek için paralel bir çaba olarak, İran parlamentosunun, devlet bağlantılı medyanın "geçim reformları" olarak tanımladığı maddelerle 1405 (2026/27) bütçesinin genel çerçevesini onayladığı duyuruldu. Haber metninde belirtilen önlemler şunları içeriyor:
%20 yerine, kademeli olarak %43'e varan maaş zammı,
Katma Değer Vergisi'nin %12'den %10'a düşürülmesi,
Temel mallardaki keskin fiyat artışlarını önlemeye yardımcı olmak için 8,8 milyar dolarlık sübvansiyonlu döviz tahsisi.
Kitlesel protesto ve grevlerin yaşandığı bir haftada gelmesi, ekonomik sıkıntıların siyasi öfkeyle ne kadar iç içe geçtiğini gözler önüne serdi.
Telekomünikasyon Bakanı İnternet Kısıtlamalarını Kabul Etti
İran İletişim Bakanı Settar Haşimi'nin, "güvenlik" gerekçesiyle internet kısıtlamaları ve kesintileri uygulandığını doğruladığı, ancak bunların kalıcı olmasının amaçlanmadığını savunduğu aktarıldı. Haşimi ayrıca, kesintilerin ekonomik maliyetini de kabul ederek, bağlantı kesintilerinin iş dünyasına zarar verdiği endişelerine değindi. Bu itiraf, dijital ağların sadece protesto örgütlenmesinde değil, gündelik ticarette de artan rolünü yansıtıyor.
Üniversiteler Sınavları Erteledi, Sporcu ve Kültür İnsanlarından Protestoculara Açık Destek
Ülke çapındaki kesinti algısını artıran bir diğer gelişme olarak, İslami Azad Üniversitesi'nin, 6-9 Ocak tarihleri için planlanan sınavları (7-10 Bahman) Ocak sonu/Şubat başına ertelediği bildirildi.
Gösteriler sürerken, daha fazla tanınmış ismin destek ifade ettiği belirtiliyor:
İranlı sprinter Ferzaneh Fasihi, insanların çektiği acılar ve baskılar inkar edilerek daha iyi bir gelecek inşa edilemeyeceğini yazdı.
Eski milli takım kalecisi Perviz Burumend, yönetimin protestocuları küçümsemesini eleştirerek yetkililere vatandaşları "dinleme" çağrısı yaptı.
Futbolcu Nasır Muhammedzade ve spor tırmanışçısı Elnaz Rekabi'nin de dayanışma ifade eden sporcular arasında olduğu, Rekabi'nin öldürülenlerin isimlerini paylaşarak onlardan "İran'ın çocukları" diye bahsettiği aktarıldı.
İran Yazarlar Birliği'ne atfedilen bir açıklama da, "koşulsuz protesto hakkını" destekledi ve kitlesel gözaltı ve ölümlerin tekrarlanmaması uyarısıyla küresel dayanışma çağrısı yaptı.
Uluslararası Tepkiler: Trump'tan Uyarılar, Avrupa'dan Siyasi Destek
İran dışında, özellikle ABD'de tepkiler yoğunlaşıyor.
ABD Başkanı Donald Trump'ın, Washington'un olayları yakından izlediğini yinelediği ve İranlı yetkililerin "protestocuları öldürmesi" halinde İran'ın ABD'den "sert bir darbe" yiyeceği uyarısında bulunduğu aktarıldı. Cumhuriyetçi Senatör Lindsey Graham, Trump'ın tutumunu övdü ve Obama yönetiminin aksine, onun İran halkını "terk etmediğini" savunarak 2026'nın İran'da siyasi değişim yılı olabileceği umudunu dile getirdi.
Avrupa'da ise Hollanda'nın iktidar partisi lideri Dilan Yeşilgöz, İranlı protestocuların benzeri görülmemiş cesaretlerini vurgulayarak onların uluslararası desteği hak ettiğini yazdı.
Yabancı Medya ve Analistler: Ekonomik Çöküş, Caydırıcılık ve Üst Düzey Kaygı
The Jerusalem Post, İran'ın temel ihtiyaçları karşılama yetersizliğinin -zayıflamış baskı kapasitesi ortamında- bir dönüm noktası olabileceğini savundu.
Jewish News Syndicate, Yüce Lider Ali Hamaney'in söyleminde korku belirtilerinin görüldüğünü iddia ederken, Rusya, Çin ve Belarus'tan İran'a yabancı yardım aktığına dair raporlara da dikkat çekti.
İtalya'nın Corriere della Sera gazetesi, birçok İranlının artık resmi anlatılara ikna olmadığını ve dış baskının artıp artamayacağına dair yurtdışındaki spekülasyonları vurguladı.
The Times'ın, Hamaney'in huzursuzluk daha da şiddetlenirse Rusya'ya sığınmayı düşünebileceğini bildirdiği aktarıldı. Sağlanan materyalden bağımsız olarak doğrulanamayan bu iddia, süren sokak baskısı karşısında İran'ın mevcut liderliğinin dayanıklılığına ilişkin artan spekülasyon hacmini yansıtıyor.
Fotoğraf: İran Wire