Η αυταρχική διακυβέρνηση και η φυλάκιση πολιτικών αντιπάλων θα μπορούσαν να αποσταθεροποιήσουν το ΝΑΤΟ και την ευρύτερη περιοχή.
Του Οζγκιούρ Οζέλ
Καθώς οι ηγέτες του κόσμου θα συγκεντρωθούν στην Άγκυρα την επόμενη εβδομάδα για τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ, ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγγίπ Ερντογάν θα επιχειρήσει να προβάλει μια εικόνα ισχύος. Πίσω όμως από αυτή την εικόνα κρύβεται μια βαθύτερη αδυναμία: η ολοένα εντεινόμενη υπονόμευση της δημοκρατίας στην Τουρκία. Η κυβέρνησή του έχει προχωρήσει στη σύλληψη ειρηνικών διαδηλωτών, αλλά και δικηγόρων, δημοσιογράφων και πανεπιστημιακών, ενώ παράλληλα επιχειρεί να αποκρύψει από τη διεθνή κοινότητα την πραγματική κατάσταση στη χώρα. Αυτό δεν βλάπτει μόνο την Τουρκία· συνιστά επίσης κίνδυνο για τους συμμάχους της στο ΝΑΤΟ, ιδίως στην Ευρώπη.
Η στρατηγική σημασία της Τουρκίας είναι αδιαμφισβήτητη. Ελέγχει την πρόσβαση στη Μαύρη Θάλασσα, συνορεύει με τη Συρία, το Ιράκ και το Ιράν και βρίσκεται δίπλα σε εστίες συγκρούσεων που δοκιμάζουν διαρκώς την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Οι ένοπλες δυνάμεις της συγκαταλέγονται στις μεγαλύτερες του ΝΑΤΟ, ενώ η αμυντική της βιομηχανία αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία για την ευρωπαϊκή άμυνα. Ωστόσο, αυτή η στρατηγική ισχύς αποκρύπτει μια πιο σκοτεινή πραγματικότητα. Η τουρκική οικονομία βρίσκεται υπό ασφυκτική πίεση: ο πληθωρισμός εξακολουθεί να υπερβαίνει το 30%, ακόμη και σύμφωνα με τα αμφισβητούμενα επίσημα στοιχεία, η καταναλωτική εμπιστοσύνη παραμένει χαμηλή και εκατομμύρια πολίτες αισθάνονται φτωχότεροι, λιγότερο ασφαλείς και με λιγότερη ελπίδα για το μέλλον απ' ό,τι πριν από μία δεκαετία. Παράλληλα, η Τουρκία έχει τον μεγαλύτερο αριθμό κρατουμένων στην Ευρώπη, ένδειξη ότι το κράτος βασίζεται ολοένα περισσότερο στον καταναγκασμό παρά στη συναίνεση.
Αυτή η εσωτερική αδυναμία είχε και πολιτικές συνέπειες. Ο Ερντογάν δεν απολαμβάνει πλέον τη δημοτικότητα που είχε στο παρελθόν. Στις δημοτικές εκλογές του 2024, το κόμμα του υπέστη τη μεγαλύτερη εκλογική ήττα από τότε που ανέλαβε την εξουσία. Το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP), του οποίου έχω την ηγεσία από το 2023, αναδείχθηκε στην ισχυρότερη πολιτική δύναμη της τοπικής αυτοδιοίκησης. Κερδίσαμε επειδή επικεντρωθήκαμε στα προβλήματα των απλών ανθρώπων: των συνταξιούχων που αδυνατούν να πληρώσουν το ενοίκιό τους, των νέων αποφοίτων που δεν βλέπουν προοπτική και των γονέων που δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν αξιοπρεπή διατροφή για τα παιδιά τους. Απευθυνθήκαμε τόσο στους δικούς μας ψηφοφόρους όσο και σε πρώην υποστηρικτές του Ερντογάν, οι οποίοι ένιωθαν ότι είχαν εγκαταλειφθεί. Η αντίδρασή του αποκάλυψε την αδυναμία του συστήματός του: όταν βρέθηκε αντιμέτωπος με μια πραγματική εναλλακτική πρόταση εξουσίας, χρησιμοποίησε τον κρατικό μηχανισμό και τη Δικαιοσύνη για να εξουδετερώσει κάθε ουσιαστικό δημοκρατικό ανταγωνισμό.
Ο πρώτος σημαντικός στόχος ήταν ο Εκρέμ Ιμάμογλου, δήμαρχος της Κωνσταντινούπολης και υποψήφιος του CHP για την προεδρία. Τον Μάρτιο του 2025 φυλακίστηκε με κατηγορίες για διαφθορά, υποστήριξη της τρομοκρατίας και κατασκοπεία, οι οποίες θεωρούνται ευρέως πολιτικά υποκινούμενες. Ακολούθησε μια ευρύτερη εκστρατεία κατά του CHP. Περισσότεροι από 30 δήμαρχοι της αντιπολίτευσης έχουν έκτοτε συλληφθεί ή φυλακιστεί. Τον περασμένο μήνα, δικαστήριο ακύρωσε το κομματικό συνέδριο στο οποίο εξελέγην πρόεδρος του CHP. Με δικαστική απόφαση απομακρύνθηκα από την ηγεσία και στη θέση μου επανήλθε πρώην πρόεδρος του κόμματος, ο οποίος είχε ηττηθεί επανειλημμένα από τον Ερντογάν στις εκλογές.
Ο Ερντογάν επιδιώκει να διαμορφώσει μια ελεγχόμενη αντιπολίτευση, η οποία θα μπορεί να συμμετέχει στις εκλογές, χωρίς όμως να απειλεί πραγματικά την εξουσία του. Επιδιώκει ένα πολιτικό σύστημα στο οποίο οι εκλογές θα εξακολουθούν να διεξάγονται, αλλά ο πραγματικός πολιτικός ανταγωνισμός θα έχει ουσιαστικά εκλείψει. Η Ρωσία και η Λευκορωσία αποτελούν προειδοποιητικά παραδείγματα για το πού μπορεί να οδηγήσει αυτή η πορεία.
Οι σύμμαχοί μας δεν πρέπει να συγχέουν την καταστολή με τη σταθερότητα. Μια Τουρκία χωρίς δημοκρατικό ανταγωνισμό, λαϊκή νομιμοποίηση και κράτος δικαίου δεν μπορεί να αποτελεί ούτε προβλέψιμο ούτε αξιόπιστο εταίρο. Η εξωτερική της πολιτική μετατρέπεται σε εργαλείο διατήρησης της εξουσίας. Σήμερα ο Ερντογάν μπορεί να στραφεί προς την Ουάσιγκτον, αύριο προς τη Μόσχα και στη συνέχεια προς το Πεκίνο, αποκλειστικά και μόνο για να ενισχύσει τη θέση του. Η πολιτική επιβίωση ενός ανθρώπου τίθεται πάνω από τα εθνικά συμφέροντα της Τουρκίας.
Υπάρχει όμως και ένας πιο άμεσος κίνδυνος. Ένα καθεστώς που στερεί από τους πολίτες την πεποίθηση ότι μπορούν να επιφέρουν αλλαγή μέσω των εκλογών καλλιεργεί την απελπισία και την οργή. Σε συνδυασμό με την οικονομική κακοδιαχείριση και τη διευρυνόμενη φτώχεια, αυξάνεται ο κίνδυνος κοινωνικής και πολιτικής αναταραχής. Μια τέτοια έκρηξη δεν θα περιοριστεί εντός των συνόρων της Τουρκίας. Θα επηρεάσει την ασφάλεια της Ευρώπης, τις κρίσιμες ενεργειακές οδούς, τη Μέση Ανατολή και τη νότια πτέρυγα του ΝΑΤΟ.
Δεν ανήκει στους συμμάχους της Τουρκίας να καθορίσουν την πολιτική πορεία της χώρας μας. Οι δημοκρατικές δυνάμεις της Τουρκίας δεν ζητούν να εισαχθεί η δημοκρατία από το εξωτερικό. Έχουμε ήδη δει τις αυταπάτες, τις ακούσιες συνέπειες, τις φαντασιώσεις και τις πλήρεις αποτυχίες που προέκυψαν από προσπάθειες αναμόρφωσης κοινωνιών μέσω εξωτερικών παρεμβάσεων. Αυτό είναι έργο του τουρκικού λαού. Οι πολίτες μας έχουν αποδείξει επανειλημμένα ότι επιδιώκουν την αλλαγή με ειρηνικά μέσα. Ψηφίζουν, διαδηλώνουν και υπερασπίζονται την αξιοπρέπειά τους, παρά τις πιέσεις και τον φόβο.
Στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ ο Ερντογάν θα παρουσιάσει τον εαυτό του ως αναντικατάστατο. Όμως καμία χώρα δεν ενισχύει τη στρατηγική της αξία καταστρέφοντας τη δημοκρατία της. Οι σύμμαχοι της Τουρκίας οφείλουν να αξιολογήσουν με νηφαλιότητα τον κίνδυνο που ενέχει η διακυβέρνηση του Ερντογάν για τα δικά τους συμφέροντα. Η παροχή νομιμοποίησης σε αυταρχικά καθεστώτα χάριν βραχυπρόθεσμων γεωπολιτικών σκοπιμοτήτων αποτελεί ιστορικό λάθος. Σπάνια οδηγεί σε σταθερότητα· πολύ συχνότερα καθιστά την τελική κρίση ακόμη πιο επικίνδυνη.