Σε Τροχιά Κατάρρευσης η Ήδη Προβληματική Δημοκρατία στην Τουρκία: Δικαστικό "Πραξικόπημα" Αποκεφαλίζει την Αξιωματική Αντιπολίτευση

Σε μια απόφαση που νομικοί και παρατηρητές της δημοκρατίας χαρακτηρίζουν ήδη ως ένα από τα πιο καθοριστικά πλήγματα στον τουρκικό πολιτικό πλουραλισμό εδώ και δεκαετίες, εφετείο της Άγκυρας κήρυξε το εθνικό συνέδριο του κόμματος της τουρκικής αξιωματικής αντιπολίτευσης, του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP), «απολύτως άκυρο». Η απόφαση αυτή ουσιαστικά διαλύει την εκλεγμένη ηγεσία του κόμματος και διατάσσει την επαναφορά του στην κατάσταση που βρισκόταν πριν από τον Νοέμβριο του 2023.

Το 36ο Περιφερειακό Εφετείο της Άγκυρας εξέδωσε απόφαση την Πέμπτη με την οποία ακυρώνει το 38ο Τακτικό Συνέδριο του CHP, το οποίο διεξήχθη στις 4-5 Νοεμβρίου 2023, λόγω απόλυτης ακυρότητας (mutlak butlan) – την αυστηρότερη κατηγορία νομικής ακυρότητας στο τουρκικό αστικό δίκαιο. Η απόφαση αυτή ακυρώνει όχι μόνο εκείνο το συνέδριο, αλλά και κάθε επόμενο συνέδριο, καθώς και κάθε απόφαση που ελήφθη έκτοτε, συμπεριλαμβανομένων των έκτακτων συνεδρίων που ακολούθησαν. Σε πρακτικούς όρους, η απόφαση στερεί από τον νυν ηγέτη του CHP, Οζγκιούρ Οζέλ, και ολόκληρη την εκτελεστική επιτροπή του κόμματος τη νομική τους εντολή, και ορίζει ότι ο πρώην ηγέτης, Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, και τα κομματικά όργανα προ του 2023 πρέπει να αντιμετωπίζονται σαν να μην αποχώρησαν ποτέ από τα καθήκοντά τους.

Η απόφαση αυτή εκδόθηκε κατόπιν έφεσης κατά της απόφασης του 42ου Πολιτικού Πρωτοδικείου της Άγκυρας, το οποίο είχε απορρίψει την αίτηση ακύρωσης τον Οκτώβριο του 2025, κρίνοντας ότι οι ενάγοντες στερούνταν εννόμου συμφέροντος και ότι η υπόθεση είχε καταστεί άνευ αντικειμένου μετά τα επόμενα συνέδρια του κόμματος. Εκείνη η πρωτόδικη απόρριψη είχε αναζωπυρώσει προσωρινά τις ελπίδες στο εσωτερικό του CHP ότι η δικαστική απειλή είχε περάσει. Αυτές οι ελπίδες έχουν πλέον εξανεμιστεί.

Ο Μακρύς Δρόμος Προς Αυτή Την Απόφαση

Η δικαστική εκστρατεία κατά του συνεδρίου του CHP ξεκίνησε αμέσως μετά τον Νοέμβριο του 2023, όταν το κόμμα εξέλεξε τον Οζέλ ως νέο ηγέτη του, ανατρέποντας τον επί σειρά ετών πρόεδρο Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου. Μια ομάδα που πρόσκειται στο στρατόπεδο Κιλιτσντάρογλου κατέθεσε αγωγή κάνοντας λόγο για συστηματική νοθεία: ισχυρίστηκαν ότι οι σύνεδροι δωροδοκήθηκαν, ότι ο πρόεδρος του συνεδρίου Εκρέμ Ιμάμογλου προήδρευσε με τρόπο που υπονόμευε την αμεροληψία, και ότι η διαδικασία παραβίασε τις υποχρεωτικές διατάξεις του νόμου περί πολιτικών κομμάτων της Τουρκίας καθώς και τις συνταγματικές αρχές για τη δημοκρατική οργάνωση.

Οι επικριτές –συμπεριλαμβανομένου του ίδιου του CHP σε επίσημη ανακοίνωσή του– αντέτειναν ότι ολόκληρη η δικαστική εκστρατεία ήταν ενορχηστρωμένη από εξωγενείς παράγοντες. Επισήμαναν τη σύλληψη του δημάρχου της Κωνσταντινούπολης, Εκρέμ Ιμάμογλου, τον Μάρτιο του 2025 με κατηγορίες για διαφθορά (οι οποίες θεωρήθηκαν ευρέως πολιτικά υποκινούμενες), καθώς και το γενικότερο πλαίσιο δικαστικών πιέσεων προς την αντιπολίτευση. Το Ινστιτούτο της Ουάσιγκτον (Washington Institute) είχε σημειώσει ήδη από τον Σεπτέμβριο του 2025 ότι μια απόφαση ακυρότητας «θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο στον Πρόεδρο Ερντογάν να αντικαταστήσει τον νυν πρόεδρο του CHP, Οζγκιούρ Οζέλ, με έναν δικό του, εκλεκτό υποψήφιο».

Τι Σημαίνει Νομικά Η «Απόλυτη Ακυρότητα»

Στο τουρκικό αστικό δίκαιο, η απόλυτη ακυρότητα (mutlak butlan) είναι η πιο ριζική μορφή νομικής ακυρότητας. Σε αντίθεση με τη σχετική ακυρότητα, η οποία μπορεί να θεραπευτεί με συμφωνία των μερών ή υπόκειται σε προθεσμίες προσβολής, η απόλυτη ακυρότητα σημαίνει ότι η πράξη αντιμετωπίζεται σαν να μην υπήρξε ποτέ νομικά από την ίδια τη στιγμή της τέλεσής της. Δεν μπορεί να επικυρωθεί, να διορθωθεί ή να θεραπευτεί με εκ των υστέρων συναίνεση. Οποιοσδήποτε –συμπεριλαμβανομένου του δικαστηρίου που μπορεί να ενεργήσει αυτεπάγγελτα– μπορεί να την επικαλεστεί ανά πάσα στιγμή, χωρίς κανέναν χρονικό περιορισμό (παραγραφή).

Εφαρμοζόμενη στο συνέδριο ενός πολιτικού κόμματος, η θεωρία αυτή σημαίνει ότι κάθε απόφαση που ελήφθη στη συγκέντρωση του Νοεμβρίου 2023 –συμπεριλαμβανομένης της εκλογής νέου ηγέτη, της υιοθέτησης νέων κομματικών καταστατικών και της σύνθεσης όλων των εκτελεστικών οργάνων– θεωρείται άκυρη εξ υπαρχής (void ab initio): νομικά, απλά δεν συνέβη ποτέ. Οι λόγοι για την απόλυτη ακυρότητα περιλαμβάνουν συνήθως σαφείς παραβιάσεις αναγκαστικών διατάξεων του νόμου, της δημόσιας τάξης ή των χρηστών ηθών – ακριβώς οι ισχυρισμοί που προέβαλαν οι ενάγοντες για τη διεξαγωγή του συνεδρίου του 2023.

Οι Άμεσες Επιπτώσεις

Οι αγορές αντέδρασαν αστραπιαία στα νέα. Αναφορές από οικονομικά μέσα ενημέρωσης δείχνουν ότι το Χρηματιστήριο της Κωνσταντινούπολης (BIST 100) σημείωσε απότομη πτώση κατά τη διάρκεια της ημέρας, με τον τραπεζικό δείκτη να χάνει πάνω από 8% εν μέσω της πολιτικής αβεβαιότητας που προκάλεσε η απόφαση. Τα τουρκικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης κατακλύστηκαν μέσα σε λίγα λεπτά τόσο από την οργή των υποστηρικτών του CHP όσο και από θριαμβευτικές δηλώσεις από κύκλους του κυβερνώντος κόμματος.

Το CHP δεν έχει εκδώσει ακόμη επίσημη νομική απάντηση μέχρι τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, αλλά το κόμμα αναμένεται να ασκήσει έφεση κατά της απόφασης στο Ακυρωτικό Δικαστήριο (*Yargıtay*). Σύμφωνα με το τουρκικό δικονομικό δίκαιο, τέτοιες αποφάσεις μπορούν ακόμη να υπόκεινται σε περαιτέρω δικαστική αναθεώρηση, πράγμα που σημαίνει ότι η πολιτική και νομική κρίση ενδέχεται να βαθύνει ακόμη περισσότερο τις επόμενες ημέρες και εβδομάδες.

Γιατί Η Εξέλιξη Έχει Τεράστια Σημασία

Η χρονική συγκυρία και το πλαίσιο αυτής της απόφασης δεν μπορούν να υπερτονιστούν. Η δημοκρατική πορεία της Τουρκίας βρίσκεται υπό συνεχή διεθνή έλεγχο. Η έκθεση του Freedom House για το 2026 σημειώνει ότι οι δημοκρατικές ελευθερίες στην Τουρκία έχουν επιδεινωθεί τόσο σοβαρά που πλέον κατατάσσεται δίπλα σε κράτη της Μέσης Ανατολής όπως το Ιράκ σε βασικούς δείκτες – μια κατάσταση που απέχει πολύ από τη θέση που είχε το 2010.

Αυτό που καθιστά τη σημερινή απόφαση ιδιαίτερα ανησυχητική είναι το ποιος στοχοποιείται. Το CHP δεν είναι ένα περιθωριακό κόμμα. Είναι, σύμφωνα με πολλαπλές ανεξάρτητες δημοσκοπήσεις, το πιο δημοφιλές πολιτικό κόμμα της Τουρκίας. Το CHP προηγείται σταθερά του κυβερνώντος AKP στις έρευνες πρόθεσης ψήφου μετά τις ιστορικές νίκες του στις δημοτικές εκλογές του 2024, όταν κατάφερε αυτό που ένας πολιτικός επιστήμονας αποκάλεσε «τη μεγαλύτερη εκλογική ήττα στην καριέρα του Ερντογάν». Μια δημοσκόπηση που δημοσιεύθηκε μόλις τον Απρίλιο του 2026 από την εταιρεία ερευνών HBS έδειξε ότι σε έναν υποθετικό δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών, ένας υποψήφιος υποστηριζόμενος από το CHP θα κέρδιζε τον Πρόεδρο Ερντογάν με 55% έναντι 45%. Μια ανάλυση της IBNA τον Μάιο του 2026 επιβεβαίωσε ότι οι υποψήφιοι του CHP συνεχίζουν να έχουν κυρίαρχο προβάδισμα σε όλα τα σενάρια του δεύτερου γύρου.

Μια δικαστική απόφαση που ουσιαστικά αποκεφαλίζει το κορυφαίο κόμμα της Τουρκίας –αντικαθιστώντας μια εκλεγμένη ηγεσία με μια άλλη από πριν από τρία χρόνια, χωρίς να έχει μεσολαβήσει ούτε μία ψήφος– πλήττει τα ίδια τα θεμέλια του δημοκρατικού ανταγωνισμού. Όταν επιστρατεύονται δικαστικοί μηχανισμοί για την αναδιαμόρφωση της εσωτερικής δομής του κόμματος που είναι πιο πιθανό να ανατρέψει την κυβέρνηση, η γραμμή μεταξύ δικαίου και πολιτικής σκοπιμότητας γίνεται επικίνδυνα λεπτή. Η σύλληψη του Ιμάμογλου, οι παρατεταμένες δικαστικές εκστρατείες κατά των συνεδρίων του CHP και τώρα αυτή η ακυρωτική απόφαση συνθέτουν ένα μοτίβο που οι παρατηρητές από την Ουάσιγκτον έως τις Βρυξέλλες παρακολουθούν με αυξανόμενη ανησυχία.

Η Τουρκία προσέρχεται στις κάλπες για προεδρικές και βουλευτικές εκλογές το αργότερο έως τον Μάιο του 2028. Το τι θα συμβεί στο CHP από τώρα έως τότε –στα δικαστήρια, στους δρόμους και στην ίδια την κατακερματισμένη εσωτερική πολιτική του κόμματος– μπορεί κάλλιστα να καθορίσει εάν αυτές οι εκλογές θα είναι πραγματικά ανταγωνιστικές ή απλώς η τελευταία πράξη σε μια μακρά διαδικασία δημοκρατικής διάβρωσης.